KERİM ÜLKER
“Son ırmak kuruduğunda, son ağaç yok olduğunda, son balık öldüğünde; beyaz adam paranın yenmeyen bir şey olduğunu anlayacak…”
Kızılderililerin, Beyaz Adam yani Avrupalı göçmenlerin doğa katliamına neden olan istilasının yaratacağı tahribatı fark etmesi gerektiğini anlatan o muazzam ifade…
Dünyanın en büyük çevre felaketlerinin tarihini merak ettiniz mi?
Ben size en büyük 5 tanesinden bahsedeyim kısaca.
BP ve Deepwater Horizon, Meksika Körfezi’ndeki dev petrol sızıntısına neden oldu. 2010 yılında ABD’de 61 milyar dolarlık ceza kesildi. Brezilyalı Vale ve BHP’ye madencilik atık barajının çökmesi nedeniyle yaşanan çevre felaketi nedeniyle 16 milyar dolarlık cezayla karşı karşıya kaldı. Alman devi Volkswagen, emisyon testlerine yönelik gerçekleşen Dieselgate soruşturmasında 15 milyar dolarlık cezaya mahkûm oldu. ABD’li American Electric Power, 2007 yılında emisyondan dolayı 4.6 milyar dolarlık çevre yaptırım yükümlülüğüyle karşılaştı.
230 MİLYAR TÜRK LİRASINA DENK GELİYOR
Batı ülkelerinde karşılaştığımız suç ve cezalar artık doğuda da karşımızda. Henüz 35 yıllık bir geçmişi olan Kazakistan, tarihindeki en önemli çevre cezasını kesmiş durumda. Ülkedeki en önemli petrol sahası Kaşagan’ın işletmecisi olan NCOC’a (North Caspian Operating Company) karşı Astana Yönetimi, 2.3 milyar tenge yani 4.9 milyar dolarlık bir fatura çıkardı. Bugünkü kurla 230 milyar Türk Lirası.
Kazak yönetimi, 20 Temmuz yani yarına kadar da cezanın ödenmesini talep etti. Kazakistan Adalet Bakanlığı, yerel mahkemenin haziran ayında verdiği kükürt depolama limit ihalleri nedeniyle cezanın ödenmesine karar vermişti. Adalet Bakan Yardımcısı Daniyel Vaisov, şirketler cezayı ödemezse, Kazakistan icra takibi başlatacak ve zorla tahsilat önlemleri uygulayacak.
Aynı zamanda, Kaşagan operatörleri Kazakistan’ın eylemlerine uluslararası tahkimde itiraz ediyor. Şirketler, Washington’daki Uluslararası Yatırım Anlaşmazlıkları Çözüm Merkezi’ne (ICSID) dava açtı.
BP, SHELL, EXXONMOBİL…
Kaşagan, son on yıllarda keşfedilen en büyük petrol sahalarından biri. Hazar Denizi’nin kuzey kesiminde yer alıyor. 2016 yılında endüstriyel işletmeye alınan tesisi, North Caspian Operating Company yani NCOC şirketi yönetiyor. NCOC’un hissedarları ise KMG Kashagan B.V. (%16,8), Shell Kazakhstan Development B.V. (%16,8), Total EP Kazakhstan (%16,8), Agip Caspian Sea B.V. (%16,8), ExxonMobil Kazakhstan Inc. (%16,8), CNPC Kazakhstan B.V. (%8,3) ve Inpex North Caspian Sea Ltd. (%7,5). Kaşagan’daki bu projeye yapılan toplam yatırım ise 60 milyar dolar.
Genel itibarıyla Avrupa ve ABD’li enerji şirketlerinin ortak olduğu 60 milyar dolarlık bu yatırımın oluşturduğu çevre felaketi, dünya tarihinin en büyük cezalarından biriyle karşı karşıya.
Birkaç asır önce söylenen “Son ırmak kuruduğunda, son ağaç yok olduğunda, son balık öldüğünde; beyaz adam paranın yenmeyen bir şey olduğunu anlayacak” mı? Emin değilim…
patronlardunyasi.com
